آزمايش و ابتلا صورت نمىگرفت ، و براى قائلان به حق مزد مبتلايان و در حق مؤمنان ثواب و پاداش نيكوكاران وجوب پيدا نمىكرد ، و نامها براى اهل آن معنى آشكار نمىداشت ، و به همين جهت اگر خدا از آسمان آيتى را فرو مىفرستاد ، گردنهاشان در برابر آن خاضع مىشد ، و اگر چنين مىشد بلوى و آزمايش از همهء مردم ساقط مىشد » . « 3 » [ 5 ] رسالتهاى خدا برانگيزندهء عقل و بيدار كنندهء فطرت است ، و قلب را از رسوبات / 16 تقليد مىرهاند ، و قيد و زنجيرهايى را كه مانع جنبش و حركت است باز مىكند ، و كسانى كه به آنها كفر مىورزند ، از ذكر و يادآورى آنها خوددارى مىكنند و متوجه و متشبّث به تقليدهاى كهنه مىشوند . « وَ ما يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنَ الرَّحْمنِ - و هيچ ياد آورى از رحمان به ايشان نمىرسد . » خدا از آن نظر قرآن را ذكر ناميده است كه براى آدمى حكم آگاه كننده دارد ، همچون كسى كه در تاريكى راه مىپيمايد و چراغى در دست دارد كه از آن غافل است ، و كسى او را به ياد چراغش مىاندازد . « مُحْدَثٍ - تازه و نو . » اين ذكر و قرآن ، على رغم آن كه رسالتها در طى قرنها يكى است ، و حتى اين كه جاهلان گفته‌اند كه : اينها چيزى جز اسطوره‌هاى پيشينيان نيست ، تازه و نو است . براى چه ؟ اولا : براى آن كه قرآن پس از خوابى از بشر نازل شده كه در آن پيوندهاى وى با ارزشها سست شده و صورت ذكرى تازه پيدا كرده است . ثانيا : بدان سبب كه رسالتهاى خدا آدمى را به عقل دعوت مىكند ، و عقل در پيش روى آدمى است و پيوسته او را به پيش مىراند ، و همان است كه قيد و بند تقليد را از انسان باز مىكند ، و از تسلّط نيروى جمود و بهبود ناپذيرى او را خارج

--> ( 3 ) - همان منبع ، ص 46 .